Taith Wrecsam: Teithwyr mewn Amser
Updated: 2 hours ago
Am y wybodaeth ddiweddaraf, gweler ein canllaw hanes a threftadaeth Wrecsam.
Mae'n olygfa sy'n eich stopio yn eich unfan: edrych ar draws y pentref ac i fyny'r dyffryn at fynyddoedd y Berwyn.
“Rydw i wedi paentio'r olygfa hon droeon, yn ceisio dal y lliwiau meddal a'r cysgodion hir,” meddai'r arlunydd Rosie Davies gyda gwên, wedi'i hamgylchynu gan ei llyfrau braslunio a'i lluniau dyfrlliw ar y gweill yn ei stiwdio gelf yn Nyffryn Ceiriog.
Newidiodd Rosie ei gyrfa i symud i bentref Llanarmon o Swydd Gaer, ac erbyn hyn mae'n treulio'i hamser yn dal harddwch naturiol y rhan hon o Sir Wrecsam sydd fel petai wedi'i cholli mewn amser. “Mae'r dyffryn fel byd arall,” ychwanega Rosie, sy'n agor ei stiwdio yn y Tithe Barn i ymwelwyr ar ail ddydd Sadwrn y mis.
“Rydw i o'r diwedd wedi dod o hyd i'r llonyddwch a'r ysbrydoliaeth i wireddu fy uchelgais i baentio.”
LLWYBR Y DYFFRYN
Rydw i wedi dod i grwydro Dyffryn Ceiriog, llain wledig 11 milltir o dirwedd ddilychwin sydd weithiau'n cael ei hanwybyddu gan ymwelwyr â Sir Wrecsam. Rydw i'n dilyn un o'r teithiau twristiaeth newydd, gyda map a cherdyn gostyngiadau, a grëwyd gan This Is Wrexham Tourism Partnership i ddangos rhai o atyniadau a busnesau annibynnol llai adnabyddus yr ardal.
Dim ond 20 munud o yrru yw hi o'r Waun i Lanarmon ar hyd ffyrdd coediog, troellog y dyffryn, ond mae'n daith sy'n fy mhlymio'n ddramatig yn ôl drwy niwloedd amser. Roedd yr ardal hon yn atseinio i sŵn chwareli llechi a cherrig yn yr Oes Ddiwydiannol, ond heddiw mae'n hafan i gerddwyr, pobl sy'n caru bwyd a'r rhai sy'n chwilio am lonyddwch.
“Rydw i o Gymru, ond y tro cyntaf i mi yrru i lawr y dyffryn, roedd fel darganfod byd cudd nad oeddwn i'n gwybod ei fod yn bodoli,” meddai Nicky Williamson, cydberchennog West Arms yn Llanarmon, tafarn porthmyn o'r 16eg ganrif lle rydw i'n aros am y penwythnos.
“Roedd hi'n amser cinio dydd Gwener gwlyb,” ychwanega Nicky wrth i ni yfed peintiau o T-Wrex, a fragwyd yn Wrecsam, yn y bar â phaneli pren, gyda dodrefn hynafol a thân agored yn ychwanegu at yr awyrgylch clyd. “Ond,” meddai hi gyda gwên, “fe ges i fy swyno'n syth. Symudon ni yma yn fuan wedyn.”
Ar ôl noson dda o gwsg, rydw i'n mynd y bore wedyn i grwydro'r dyffryn hardd, gan lawrlwytho ap y llwybr am fanylion lleoedd i ymweld â nhw ar hyd y ffordd, fel Amgueddfa Tramffordd Dyffryn Glyn yng Nglyn Ceiriog a hen ffermdy'r bardd Huw Morys ym mhentref Pandy. Weithiau rydw i'n parcio i grwydro darnau ar droed, fel cerdded yn hen goetir Coed Collfryn.
BLASAU LLEOL
Drannoeth rydw i'n mynd i'r Chirk Castleo'r 13eg ganrif, y gaer hanesyddol ar y ffin sydd mewn 480 erw o dir coediog lle mae defaid yn pori. Mae Chirk Castle wedi ymestyn ei oriau agor ac erbyn hyn mae'n cynnal amrywiaeth o weithgareddau, o gemau i blant yn Nhŵr Adam i ddisgo distaw. Ond gerddi'r ystad sy'n dal yr awyrgylch oesol orau, gyda'r tymhorau i'w gweld yn lliwiau newidiol y planhigion.
“Mae rhywbeth am le naturiol fel hwn sy'n teimlo'n fwyfwy prin,” meddai Jon Hignett, y Rheolwr Profiad Ymwelwyr, wrth i ni eistedd ar feinciau yng nghwrt yr hen dŷ. “Rydw i'n caru hanes canoloesol, ond mae llonyddwch y gerddi bob amser yn fy swyno.”
Yn ddiweddarach rydw i'n treulio awr yn dilyn The Old Golf Walk, llwybr cerdded newydd, i gael yr olygfa orau o'r castell yn ei dirwedd wledig. Mae'n dilyn darn byr o Lwybr Cenedlaethol Clawdd Offa, ar hyd y clawdd amddiffynnol o'r 8fed ganrif a fu unwaith yn ffin rhwng Cymru a Lloegr.
Yna dim ond taith fer yw hi i Langollen am ginio hwyr yn The Three Eagles, bar a bwyty clyd ar dri llawr yng nghanol y dref farchnad yn Nyffryn Dyfrdwy sy'n fwyaf adnabyddus am Eisteddfod Gerddorol Ryngwladol Llangollen.
Cold-Meats-Selection-380x380 AAG_4706-crop Sunday-Lunch-380x380
Mae'r prif gogydd Adam Evans wedi dychwelyd i'w dref enedigol ar ôl gweithio dramor, ac mae'n ailddarganfod y cynnyrch lleol a thymhorol gorau yn ei goginio. Dywed: “Mae Llangollen wastad wedi bod yn lle sy'n edrych tuag allan, gyda'r Eisteddfod, felly mae ein bwydlen yn cyfuno cynnyrch lleol â dylanwadau rhyngwladol amrywiol.”
Rydw i'n mwynhau pâté brithyll o Fferm Brithyll y Waun a chregyn gleision Menai, wedi'u gweini gyda bacwn a chennin, ond rydw i hefyd wrth fy modd gyda phlât bach o gyw iâr wedi'i ffrio yn null Japan gyda shibwns. Bwyd syml, gonest, gyda thafelli o fara cwrw cartref.
“Rydw i wedi bod yn ailddarganfod fy hoff lefydd chwilota ers pan oeddwn i'n blentyn,” ychwanega Adam, a'i brosiect nesaf yw adfywio Royal Hotel Llangollen fel bwyty safonol. “Mae'r ardal hon yn wych ar gyfer pethau fel garlleg gwyllt a ffrwythau'r gwrych ar gyfer ein cacen gaws aeron yr hydref.”
Y OLYGFA
Y bore wedyn, ar ôl brecwast swmpus o gynnyrch lleol, rydw i'n cerdded i fyny'r bryn y tu ôl i Eglwys Sant Garmon yn Llanarmon i weld yr olygfa roedd Rosie wedi'i disgrifio. Mae niwl yn dal i hofran dros y Berwyn, ond mae'r dyffryn yn agor fel sgrin lydan o'm blaen, gyda llafnau o olau dydd yn goleuo ei harddwch oesol.
Wrth fwynhau'r olygfa, rydw i'n cofio ei geiriau: “Mae'r dyffryn yn eithaf dramatig pan fydd y tywydd yn dod i mewn. Ond i mi,” meddai hi, “mae'n lle o ysbrydoliaeth oesol.”
Uchod: Yr arlunydd Rosie Davies yn gweithio ar gomisiwn (c) Rosie Davies 2019
Mae This Is Wrexham Tourism Partnership, a gomisiynodd fy ymweliad, a'u teithiau newydd wedi llwyddo i gael cyllid drwy Raglen Datblygu Gwledig Llywodraeth Cymru 2014 i 2020 ar gyfer Cymunedau Gwledig, sy'n cael ei hariannu gan Gronfa Amaethyddol Ewrop ar gyfer Datblygu Gwledig a Llywodraeth Cymru.
Dysgwch fwy am y daith Wrexham Wonders a ddilynon ni, a theithiau eraill, yn www.thisiswrexham.co.uk/inspireme
Mae David Atkinson yn awdur teithio, ond mae bob amser yn dod adref i Ogledd Ddwyrain Cymru, lle cafodd ei eni. Mwy yn atkinsondavid.com
